Mỗi con người từ khi lọt lòng đều có họ tên riêng, sau đó cùng với họ tên này bước vào xã hội và có sự khác biệt với người khác. Thế nhưng trong xã hội Trung Quốc cổ đại, ý nghĩa của họ tên không chỉ dừng tại đây.

    Trong lịch sử lâu đời văn hóa họ tên của người Trung Quốc từng là một trong những khâu chủ yếu trong đời sống vật chất và tinh thân của Dân tộc Trung Hoa, đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong các lĩnh vực chính trị, văn hóa và xã hội. Các tài liệu khảo cổ đã chứng minh người Trung Quốc từ hơn một triệu năm trước đã sinh sống trên lãnh thổ đất nước cổ xưa của mình, nhưng lịch sử của việc gọi “họ tên” mãi tới thời kỳ xã hội thị tộc mẫu hệ mới bắt đầu cách đây chừng 5-6 nghìn năm. Đặc trưng của xã hội mẫu hệ là phụ nữ có địa vị chủ đạo trong quản lý các công việc nội bộ thị tộc, thi hành chế độ thông hôn giữa các thị tộc khác nhau, cấm thông hôn trong cùng thị tộc. Chính có chế độ hôn nhân ngoài thị tộc này nên mới cần thiết phân biệt giữa các thành viên trong xã hội có quan hệ máu mủ trực hệ hay không, do đó mới có Họ để phân biệt mối quan hệ về huyết thống.

     Theo khảo chứng của học giả đời Nhà Thanh Cố Viêm Vũ, Trung Quốc cổ xưa có 22 họ, nhưng cũng có thể còn rất nhiều họ mất dần cùng với sự diệt vong của cả thị tộc. Bên cạnh đó những họ được tiếp diễn phát triển về sau cũng có sự biến đổi to lớn. Khoảng 4-5 nghìn năm trước người Trung Quốc đã đi qua giải đoạn xã hội thị tộc phụ hệ sau xã hội thị tộc mẫu hệ, bắt đầu có sự nhảy vọt từ xã hội thị tộc sang xã hội giai cấp. Một trong những biểu tượng cơ bản của thời kỳ quá độ này là sự tác động qua lại và đấu tranh lẫn nhau giữa các thị tộc không cùng tổ tiên ngày càng dồn dập, dẫn tới bố cục lãnh đạo và qui thuận, bắt đầu xuất hiện phoi thai của xã hội giai cấp. Cùng với việc này là rất nhiều các thành viên có công lao trong xã hội được phong thưởng lãnh địa mới, đồng thời được phép mang theo gia tộc, thuộc hạ và tù binh trong chiến tranh cùng tới những lãnh địa mới này, cùng nhau mở ra khu sinh hoạt mới. Những người tách ra từ các phe phái nói trên gồm nhiều họ, trong khi có nơi sinh sống mới họ còn được gắn một tiêu chí mới có liên hệ với khu vực đó là Thị.

     Đến thế kỷ thứ 3 trước công nguyên, sau khi Nhà Tần thống nhất Trung Quốc, những “họ” bắt nguồn từ xã hội thị tộc mẫu hệ bắt đầu nhất thể hóa với những “thị” bắt nguồn từ xã hội thị tộc phụ hệ. Sau đó trong xã hội phong kiến hơn 2 nghìn năm ở Trung Quốc, các triều đại thay đổi tới hằng chục lần, mỗi lần thay đổi đều sản sinh ra sự phong đất mới, sự phong đất mới lại sản sinh ra họ mới. Bởi vậy họ tên đã trở thành tiêu chí của địa vị giai cấp và hình thành nền văn hóa độc đáo lấy họ tên làm trung tâm, nền văn hóa này được kế thừa thông qua sự sinh sôi nảy nở của dòng họ. Trong khi đó ý thức tìm về cội nguồn mãnh liệt đã trở thành hạt nhân của cả quá trình này.

     Đến nay người Hoa và Hoa kiều sinh sống tại hải ngoại vẫn có truyền thống tìm về cội nguồn tại lục địa Trung Quốc. Những năm gần đây văn hóa họ tên của Trung Quốc-sản phẩm đặt thù của xã hội cổ đại Trung Quốc đã trở thành kho tàng khổng lồ để mọi người học tập lịch sử lâu đời của Dân tộc Trung Hoa từ một khía cạnh mới. Chẳng hạn như từ sự khởi nguồn của họ tên, sự phân chia và sáp nhập có thể hiểu sâu hơn về đặc trưng thảy đổi xã hội khác nhau trong thời thượng cổ; từ một loạt các sự việc cụ thể như gia phả, hệ thế, hiệu đường, tông liên ...có thể làm sáng tỏ vai trò lịch sử của quan hệ máu mủ ruột thịt trong phát triển và đời sống xã hội thời cổ đại...Tóm lại một loạt các đặc trưng bản chất của xã hội cổ đại Trung Quốc như chế độ chuyên chế, kết cấu xã hội loại hình gia tộc, quan niệm đạo đức luân lý trung thành với vua, hiếu thảo với người thân làm hạt nhân và nguyên tắc hành vi...đều được thể hiện đầy đủ thông qua văn hóa họ tên; đây là nguyên nhân khiến cho giới khoa học ngày càng coi trọng cao.